σαν αετοφωλιά πάνω από το Αιγαίο
Η παλιά πρωτεύουσα του νησιού, που λεγόταν επίσης Αλόννησος, δεν κατοικείται πλέον σήμερα από τους ντόπιους. Το 1965 ένας ισχυρός σεισμός κατέστρεψε το χωριό. Τα πρώτα πρόχειρα καταλύματα στήθηκαν στο λιμάνι, το Πατητήρι και στη γειτονική Βότση. Τα καινούρια σπίτια χτίστηκαν βιαστικά πάνω σε μπερονένιους σκελετούς και χωρίς ρυμοτομικό σχέδι, με αποτέλεαμα το σημερινό Πατητήρι, που είναι και πρωτεύουσα του νησιού, να μην έχει τον χαρακτήρα τοπικού παραδοσιακού οικισμού. Το όνομα Πατητήρι αναφέρεται στο γνωστό πάτημα των σταφυλιών σε μεγάλους κάδους και παραπέμπει στη βασική απασχόληση των Αλοννησιωτών, την αμπελουργία.
Σύμφωνα με τις διηγήσεις ντόπιων, κάποιοι από τους κατοίκους της Παλιάς Αλοννήσου επέμεναν να επέμεναν να μένουν στο χωριό τους και προσπάθησαν να ξαναφτιάξουν τα γκρεμισμένα σπίτια. Στα χρόνια της δικτατορίας όμως η ζωή έγινε πολύ δύσκολη για αυτούς τους ανθρώπους. Με το χτίσιμο του καινούριου σχολείου στο Πατητητήρι, η Παλιά Αλόννησος δεν είχε πλέον την υποδομή που θα εξασφάλιζε τα βασικά για τη ζωή του χωριού κι έτσι έφυγαν και οι τελευταίοι κάτοικοι.
Για πολλά χρόνια η Παλιά Αλόννησος είχε μετατραπεί σε πόλη-φάντασμα. Το χωριό πήρε πάλι νέα ζωή στα μέσα της δεκαετίας του '70, όταν κάποιοι από τους ξένους τουρίστες που είχαν αρχίσει να έρχονται στο νησί, ενδιαφέρθηκαν για τα εγκαταλειμμένα σπίτια. Πολλοί Βορειοευρωπαίοι και Κεντρο-ευρωπαίοι αγόρασαν τότε ερειπωμένα σπίτια σε πολύ χαμηλή τιμή και άρχισαν να τα αναστηλώνουν και να αποκαθιστούν την παλιά τους μορφή. Η Παλιά Αλόνησσος πραγματικά αναγεννήθηκε από τις στάχτες της. Η τιμή των παλιών σπιτιών που έχουν απομείνει σήμερα έχει σχεδόν δεκαπλασιαστεί. Το καλοκαίρι, τα γραφικά σοκάκια του χωριού γεμίζουν από τους νέους εποχιακούς κατοίκους του, ενώ το χειμώνα το χωριό ερημώνει και πάλι.
Εντυπωσιακή είναι η θέση όπου είναι χτισμένη η Παλιά Αλόννησος, που μοιάζει να αιωρείται σαν αετοφωλιά πάνω από το Αιγαίο. Από εδώ έχετε μια ονειρεμένη θέα της Εύβοιας απέναντι και, αν έχει καλή ορατότητα, φαίνεται μέχρι και το Άγιο Όρος. Από τη δυτική πλευρά του χωριού φαίνονται καθαρά τα υπολείμματα του οχυρωματικού τείχους που πρωτοέχτισαν οι Βυζαντινοί και αναστήλωσαν στη συνέχεια οι Βενετοί για να προστατεύονται από τις επιδρομές των πειρατών.
Αν θέλετε να πάτε στην Παλιά Αλόννησο, σας προτείνουμε να μην πάτε οδικώς από το Πατητήρι, αλλά να ακολουθήσετε με τα πόδια τον παλιό μουλαρόδρομο, που συνδέει το Πατητήρι με την παλιά πρωτεύουσα του νησιού περνώντας μέσα από φυτεμένους αγρούς και χέρσα λιβάδια. Την άνοιξη θα απολαύσετε το μαγευτικό θέαμα της μεσογειακής φύσης σε πλήρη άνθηση. Ανεβαίνοντας την κουραστική ανηφόρα του δρόμου αυτού, που κάποτε ήταν ο μοναδικός που ένωνε το λιμάνι με την Παλιά Αλόννησο, παρατηρείστε το τοπίο γύρω σας και θα δείτε πως, μετά από μια μακρά περίοδο εγκατάλειψης, οι ντόπιοι επέστρεψαν στα χωράφια τους και άρχισαν πάλι να τα καλλιεργούν. Οι παλιές πεζούλες, κάποτε φυτεμένες με κλήματα, φιλοξενούς τώρα κυρίως ελιές και οπωροκηπευτικά. Μια παραδοσιακή αγροτική οικονομία ξαναζωντανεύει μαζί με τα χέρσα χωράφια και τις παμπάλαιες πέτρινες ξερολιθιές.
Μια άλλη εκδρομή που αξίζει να κάνετε στην Αλόννησο είναι στο ξωκλήσι των Αγίων Αναργύρων, που βρίσκεται χωμένο μέσα σε ένα πευκοδάσος στη βόρεια απόκρημνη ακτή του νησιού. Από το ξωκλήσι θα απολαύσετε το μεγαλειώδες θέαμα των βράχων που βυθίζονται απότομα στη θάλασσα.
Αξίζει επίσης μια επίσκεψη στο βιολογικό σταθμό στον όρμο του Γέρακα, κυρίως για τη διαδρομή μέχρι εκεί. Για να πάτε, θα χρειαστεί να διασχίσετε ολόκληρο το νησί και έτσι θα έχετε την ευκαιρία να αποκτήσετε μια ωραία συνολική εικόνα της Αλοννήσου. Ο σταθμός όμως από μόνος του είναι μια σκέτη απογοήτευση. Πρόκειται για μια εντελώς άστοχη επένδυση, παράδειγμα μιας παράλογης πολιτικής της Ευρωπαϊκλης Ένωσης για την προστασία της φύσης, που συχνά δεν λαμβάνει υπόψη της τις ανάγκες του ντόπιου πληθυσμού αλλά ούτε και του ίδιου του φυσικού περιβάλλοντος.
Στο ψαροχώρι Στενή Βάλα βρίσκεται η μονάδα περίθαλψης για άρρωστες ή ορφανές φώκιες, που τέθηκε σε λειτουργία το 1990 από την Εταιρία για τη Μελέτη και Πραστασία της Μεσογειακής Φώκιας (MOm). Ήδη η μονάδα έχει καταφέρει να αναθρέψει με επιτυχία τρία νεαρά φωκάκια. Δυστυχώς δύο φώκιες που μεταφέρθηκαν εδώ για βοήθεια, δεν κατάφεραν να επιζήσουν. Τέτοιες μονάδες περίθαλψης είναι οπωσδήποτε αναγκαίες, μπορούν όμως να λειτουργήσουν μόνο συμπληρωματικά σε ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα διαχείρισης των θαλάσσιων προστατευόμενων ειδών.
Στο δρόμο από τη Στενή Βάλα προς το χωριό Καλαμάκια, στην παραλία του Αγίου Δημητρίου, υπάρχει ένας μικρός υγρότοπος. Τέτοιοι μικρόι υγρότοποι χρησιμεύουν ως σταθμοί στις διεθνείς αποδημητικές οδούς των πουλιών και επομένως είναι σημαντικό να προστατεύονται και να διατηρούνται. Δυστυχώς, σε πολλά ελληνικά νησιά, αυτοί οι υγρότοποι θεωρούνται ασήμαντοι από τους ντόπιους και αρκετοί έχουν ήδη καταστραφεί. Στη Σκιάθο, για παράδειγμα, αλλά και στη Ζάκυνθο στο Ιόνιο, τέτοιοι υγρότοποι αφανίστηκαν με την κατασκευή αεροδρομίων.
Η οικονομία της Αλονήσσου σήμερα στηρίζεται πρωτευόντως στον τουρισμό και δευτερευόντως στη γεωργία και την αλιεία. Όπως παντού στην Ευρώπη, έτσι και εδώ, η γεωργία ως κύρια απασχόληση χάνει διαρκώς έδαφος. Κάποτε ήταν η κυριότερη πηγή εισοδήματος των κατοίκων του νησιού. Μέχρι και τη δεκαετία του '60 η Αλόννησος ήταν ένα οινοπαραγωγικό νησί. Εκείνη την εποχή μια επιδημία φυλλοξήρας (παράσιτο έντομο που ήρθε από την Αμερική) πρόσβαλε τα αμπέλια, τα οποία καταστράφηκαν μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα και οι κάτοικοι βρέθηκαν στα πρόθυρα της πτώχευσης. Πολλοί Αλοννησιώτες μετανάστευσαν τότε στην Αμερική ή άρχισαν να ασχολούνται με την αλιεία. Η αλιεία δεν έχει μακρά παράδοση στην Αλόννησο, παρ' όλο που τα νερά γύρω από το νησί θεωρούνται από τα πιο πλούσια σε ψάρια στο Αιγαίο. Η εξήγηση βρίσκεται σε παλιότερες εποχές, όπου οι συχνές και αιφνιδιαστικές επιθέσεις πειρατών κρατούσαν τους ντόπιους μακριά από τη θάλασσα. Σήμερα γύρω στις 85 οικογένειες ζουν από την αλιεία. Οι ψαράδες της Αλοννήσου έχουν οργανωθεί σε ένα συνεταιρισμό (Αλιευτικός Συναιτερισμός Αλοννήσου), που διοχετεύει ο ίδιος τα αλιεύματα στην αγορά και αποτελεί πρότυπο για τους ψαράδες σε όλη την Ελλάδα.
Ο τουρισμός δεν έχει πολλά χρόνια που αναπτύχθηκε στην Αλόννησο. Η μεγαλύτερη τουριστική κίνηση παρατηρείται τους μήνες Ιούλιο και Αύγουστο. Μια εναλλάκτική μορφή τουρισμού, ο τουρισμός που είναι φιλικός προς τη φύση ή οικοτουρισμός, μπορεί να προσελκύσει επισκέπτες στο νησί και άλλες εποχές, όπως την άνοιξη και το φθινόπωρο, που είναι οι καταλληλότερες για αυτή τη μορφή τουρισμού. Είναι μια ιδέα που προωθείται από την EURONATURE σε συνεργασία με τον τοπικό σύλλογο ξενοδόχων καιτον τοπικό οργανισμό για την προστασία της φύσης (Οικολογική και Πολιτιστική Κίνηση Αλοννήσου, ΟΚΠΑ).