Με περίμετρο περίπου 85 χλμ. και έκταση
131 τ.χλμ. η Τζιά είναι το έκτο μεγαλύτερο Κυκλαδονήσι
αλλά και ένα από τα πιο αραιοκατοικημένα, με λιγότερους
από 2.000 μόνιμους κατοίκους. Ο μεγαλύτερος οικισμός (και
πρωτεύουσα του νησιού) είναι η Ιουλίδα με 600 κατοίκους.
Στο λιμάνι του νησιού, την Κορησίαζουν 350 άνθρωποι, ενώ
οι υπόλοιποι είναι διασκορπισμένοι σε όλο το νησί, σε
καμιά τριανταριά μικρούς αγροτικούς οικισμούς. Οι περισσότεροι
κάτοικοι είναι αγρότες: εκτρέφουν αγελάδες, διατηρούν
μελίσσια, καλλιεργούν αμυγδαλιές, αμπέλια, λίγα σιτηρά
και κηπευτικά (για εσωτερική κατανάλωση) και πρόσφατα
άρχισαν να έχουν εισοδήματα και από τον τουρισμό.
Παρόλο που βρίσκεται δίπλα στην Αττική (μόλις 16 μίλια
νότια από το Λαύριο) και διαθέτει μερικές από τις ωραιότερες
παραλίες των Κυκλάδων, η Τζιά έχει μείνει σχεδόν ανέγγιχτη
από την τουριστική «αξιοποίηση». Υπάρχουν ακόμα θαυμάσιες
αμμουδερές παραλίες προσιτές μόνο με βάρκα ή με τα πόδια,
με μοναδικά ανθρώπινα ίχνη κάποιο ερημοκλήσι, μια ψαροκαλύβα,
ή ερείπια αρχαίων πόλεων. Ξενοδοχεία υπάρχουν ελάχιστα
στο νησί, αλλά θα βρείτε πολλά ενοικιαζόμενα δωμάτια το
καλοκαίρι και ένα άνετο κάμπινγκ στις Ποίσσες
Ο κόλπος του Αγίου Νικολάου
στη βόρεια ακτή ήταν από παλιά ένα ασφαλές καταφύγιο. Εδώ αναπτύχθηκε
ένας από τους πρώτους οικισμούς στο νησί (γνωστός ως οικισμός
της Αγίας Ειρήνης επειδή βρίσκεται στην ομώνυμη μικρή χερσόνησο
δίπλα στο Βουρκάρι) που έδωσε έξοχα δείγματα του κυκλαδικού πολιτισμού
του 2500 π.χ. και έφτασε στην ακμή του γύρω στο 1500 π.χ. Εδώ
επίσης ήκμασε η ιωνική αποικία Κορησία στους αρχαϊκούς και κλασικούς
χρόνους. Εδώ έβρισκαν ασφαλές καταφύγιο οι στόλοι των Βυζαντινών,
των Φράγκων (1207-1278), των Ενετών (1296-1537), των Τούρκων (1537-1821)
αλλά και πολλών πειρατών στα ταραγμένα χρόνια της Φραγκοκρατίας.
Το 1789 ένας μοναχικός επαναστάτης κατά των Τούρκων, ο Λάμπρος
Κατσώνης, αποκλείστηκε εδώ μέσα από τον τουρκικό στόλο, αλλά κατάφερε
να διαφύγει σέρνοντας το καράβι του πάνω σε μια πολύ στενή γλώσσα
ξηράς που είναι σήμερα γνωστή ως «το πέρασμα του Κατσώνη».
Σχεδόν ολόκληρο το νησί αποτελείται από σχιστόλιθο, ένα υλικό
που χρησιμοποιούν οι ντόπιοι - έμπειροι τεχνίτες της πέτρας οι
περισσότεροι - για να χτίσουν τα σπίτια τους (καθοικιές), τις
ξερολιθιές που συγκρατούν το λιγοστό χώμα (όχτες) που διατρέχουν
όλη την ενδοχώρα, και τα πανέμορφα ξωκλήσια που στολίζουν κάθε
γωνιά του νησιού.
Λίγο βορειοανατολικά από την Ιουλίδα, σε απόσταση δέκα λεπτών
με τα πόδια σε ένα ωραίο καλντερίμι βρίσκεται το Λιοντάρι της
Κέας, ένα αρχαϊκό γλυπτό (του 600 π.χ.) σε βράχο, που εικονίζει
ένα λιοντάρι ξαπλωμένο και χαμογελαστό! Ίσως αυτός ήταν ο τρόπος
που βρήκαν οι αρχαίοι κείοι για να εξορκίσουν το μυθικό λιοντάρι
της Κέας - σύμβολο των συμφορών που έπληξαν το νησί στα πανάρχαια
χρόνια της εποχής του μύθου.
Map of Cyclades Islands
Map of Kea
Οι Ίωνες άποικοι που
έφτασαν στο νησί στα τέλη του 12ου αιώνα π.χ. ίδρυσαν τέσσερις
πόλεις, συγκρότησαν την «Τετράπολη της Κέω» και ανέπτυξαν μια
υποδειγματική κοινωνική οργάνωση. Η Ιουλίς, χτισμένη σε έναν οχυρό
λόφο στην ενδοχώρα, προστατευμένη από τις πειρατικές επιδρομές,
ήταν από τότε (μέχρι και σήμερα) το κέντρο της ζωής του νησιού
και αποδείχτηκε η μακροβιότερη όλων. Η Κορησία στη βόρεια ακτή
ήταν ένα βολικό λιμάνι για το θαλάσσιο εμπόριο των Ιώνων, όπως
και η Ποιήεσσα στη δυτική ακτή. Ίσως η λαμπρότερη και πλουσιότερη
όλων όμως, ήταν η Καρθαία στη νοτιοανατολική ακτή, χτισμένη σε
ένα μεγάλο παράκτιο βράχο στον υπήνεμο όρμο Πόλες. Τα εντυπωσιακά
λείψανα από το ναό του Απόλλωνος, το ναό της Αθηνάς, τα τείχη
και το θέτρο της πόλης είναι μάρτυρες της μεγάλης ακμής που γνώρισε
η Καρθαία στα αρχαϊκά και τα κλασικά χρόνια.
Στην τελευταία περίοδο
της Τουρκοκρατίας και μέχρι τις αρχές του αιώνα το κύριο εξαγώγιμο
προϊόν της Τζιάς που έκανε πλούσιους πολλούς κατοίκους της ήταν
τα βελανίδια, πρώτη ύλη για τη βυρσοδεψία της εποχής. Ακόμα και
σήμερα, πυκνές συστάδες από ψηλές βασιλικές βελανιδιές σκεπάζουν
πολλά τμήματα του νησιού και προσφέρουν καταφύγιο σε μια πλούσια
άγρια πανίδα.
Από τα μέσα του 18ου αιώνα η Τζιά γνωρίζει μια αξιοζήλευτη ακμή
χάρη στο εμπόριο και τα λομάνια της. Εγκαθίστανται εδώ πρόξενοι
όλων των μεγάλων ευρωπαϊκών κρατών της εποχής. οι σχεδόν 3.000
κάτοικοι του νησιού παράγουν τεράστιες ποσότητες και άριστης ποιότητας
κρασί, κριθάρι, βελανίδια (πρώτη ύλη για χρωστική δερμάτων) και
πλουτίζουν από το εμπόριο. Ο Άγγλος περιηγητής E.D. Clarke που
επισκέφθηκε το νησί στα 1801 περιγράφει στο ταξιδιωτικό του την
ευδαιμονία εκείνων των καιρών, όταν παρευρέθηκε σε ένα ελληνικό
γλέντι: "Τα μάτια μας είδαν κάθε είδος ελληνικού χορού. Όλη
η βραδιά ήταν μια αδιάκοπη εκδήλωση της πιο βαθιάς ευδαιμονίας.
Μας φάνηκε σαν μια παράσταση από άλλη εποχή, γιατί οι χοροί τους
είχαν αρχαιοελληνικές ρίζες. Όταν ξημέρωσε εμείς αποσυρθήκαμε
αλλά αυτοί συνέχισαν να χορεύουν. Τα χαρούμενα τραγούδια τους
μας συνόδευαν καθώς κατηφορίζαμε μέσα από την κοιλάδα, προς την
ακτή...»
Αν έχετε την ευκαιρία να μπείτε σε ένα τζιώτικο σπίτι της υπαίθρου
θα μείνετε κατάπληκτοι από την πρακτικότητα και τη σοφία της παραδοσιακής
λαϊκής αρχιτεκτονικής. Το στεγάδι (ο κύριος θάλαμος της κατοικίας
με τους παχείς πέτρινους τοίχους και την οροφή από μονοκόμματο
σχιστόλιθο και παχύ στρώμα χώματος από πάνω) είναι μια όαση δροσιάς
ακόμα και τις πιο ζεστές καλοκαιρινές μέρες, ενώ το χειμώνα κρατάει
έξω τους παγωμένους βοριάδες και
διατηρεί μια γλυκιά ζεστασιά στο χώρο.
Χάρτες,
φωτογραφικό υλικό και τα κείμενα είναι ιδιοκτησία της
Road Publications
