Το πιο εντυπωσιακό από τα σωζόμενα τεχνικά
έργα που έγιναν στην αρχαία Σάμο επί Πολυκράτη, είναι
αναμφίβολα το φημισμένο Ευπαλίνειον Όρυγμα, το οποίο είναι
μια σήραγγα μήκους 1.036 μέτρων, μέσα από την οποία γινόταν
η υδροδότηση της αρχαίας Σάμου. Το σπουδαίο αυτό έργο
κατασκεύασε ο Μεγαρίτης μηχανικός Ευπαλίνος. Το όρυγμα
διανοίχθηκε για να έρθει στην πόλη το νερό από την πηγή
των Αγιάδων, η οποία έδινε τότε 400 κυβικά μέτρα νερό
την ημέρα. Ο Ευπαλίνος σχεδίασε την υπόγεια διαδρομή στη
ράχη του βουνού και στη συνέχεια την προέβαλλε στο εσωτερικό
του. Και για να κερδίσει χρόνο έβαλε τους εργάτες του
να σκάβουν και από τις δύο πλευρές του βουνού. Μετά από
ακριβέστατους υπολογισμούς και αρκετές στροφές της σήραγγας,
τα δύο ορύγματα ενώθηκαν και μάλιστα με ελάχιστη απόκλιση.
Η σήραγγα έχει διαστάσεις 1,8χ1,8 μ. και χρησιμοποιήθηκε
για να μεταφέρει νερό στην αρχαία πόλη για περίπου 1.000
χρόνια. Το υδραγωγείο του Ευπαλίνου ανακαλύφθηκε τον 19ο
αιώνα και άνοιξε ξανά το 1882, αλλά μόνο για αρχαιολογική
μελέτη και όχι για υδροδότηση του Πυθαγορείου, αντίθετα
με τη πηγή των Αγιάδων, η οποία και σήμερα εξακολουθεί
να δροσίζει τους κατοίκους και τους επισκέπτες της ωραίας
κωμόπολης.
Η Σάμος είναι νησί με
σπουδαίο παρελθόν και το ίδιο σπουδαία είναι τα ευρήματα από εκείνες
τις εποχές. Ο σημαντικότερος αρχαιολογικός χώρος του νησιού είναι
το Ηραίον όπου βρισκόταν ο ναός της Ήρας. Στο Ηραίον κατοικούσαν
άνθρωποι από τα Νεολιθικά χρόνια και στο ίδιο σημείο λάτρευαν
κάποια θεά της ευφορίας και της γονιμότητας. Όταν στη Σάμο ήρθαν
οι Ίωνες έφεραν στο νησί και την λατρεία της Ήρας και αποφάσισαν
να λατρεύουν τη θεά στην ίδια θέση, όπου υπήρχε παλιότερα το προϊστορικό
ιερό. Στη Σάμο δημιουργήθηκαν και οι μύθοι για τη θεά Ήρα, σύμφωνα
με τους οποίους η θεά γεννήθηκε στις όχθες του ποταμού 'Ιμβρεσου
όπου και έζησε για πρώτη φορά τον έρωτα με τον μετέπειτα σύζυγό
της τον Δία. Ο πρώτος ναός της Ήρας χτίστηκε στο Ηραίον στις αρχές
του 8ου π.χ. αιώνα και λεγόταν Εκατόμπεδος, γιατί είχε μήκος εκατό
πόδια (περίπου 30 μέτρα). Ο αρχιτέκτονας Ροίκος έχτισε με πωρόλιθο
ένα νέο μεγαλύτερο ναό δίπλα στον προηγούμενο. Στο ίδιο σημείο
ο Πολυκράτης άρχισε να χτίζει τον μεγαλύτερο ναό της αρχαίας Ελλάδας,
ο οποίος είχε 115 κίονες, μήκος 112,2 μ. και πλάτος 55,16 μ.,
αλλά δεν πρόλαβε να τον τελειώσει αφού δολοφονήθηκε από τους Πέρσες.
Αργότερα χτίστηκαν και άλλοι ναοί στο Ηραιόν, τόσο από τους Έλληνες
όσο και από τους Ρωμαίους, οι οποίοι συνέχισαν την λατρεία της
Ήρας. Ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Τιβέριος μάλιστα είχε παραχωρήσει
άσυλο στο ιερό, με αποτέλεσμα γύρω από το Ηραίο να χτιστεί ένας
ολόκληρος οικισμός, στον οποίο έβρισκαν καταφύγιο κάθε είδους
φυγάδες, αλλά κυρίως φοροφυγάδες.
Στις δαντελωτέ ακτές της Σάμου υπάρχουν πάμπολλες αμμουδιές και
παραλίες, οι οποίες υπόσχονται σπουδαίες απολαύσεις στους φίλους
της θάλασσας. Όσοι αναζητούν την άνετη πρόσβαση και τις πολλές
ανέσεις θα βρουν ότι ζητούν στις μεγάλες αμμουδιές γύρω από το
Κοκκάρι, στις τεράστιες αμμουδιές Μυκάλη, Ποτοκάκι, Κάμπος και
Βελανίδια και στις μικρότερες αλλά θαυμάσιες αμμουδιές Ψιλή Άμμος
(δύο ομώνυμες παραλίες μια στα νοτιοδυτικά και μία στα νοτιοανατολικά),
Κλήμα, Λιμνιώνας, Τσαμαδού, Τσαμπού, Μπάλλος, Κέρβελι και Γαλάζιο.
Όσοι όμως ζητούν τις πιο ανεξερεύνητες ειδυλλιακές παραλίες της
Σάμου, χωρίς να τους προβληματίζει μια μικρή ταλαιπωρία στους
χωματόδρομους, θα αναζητήσουν τις αμμουδιές της Λάκκας, την παραλία
Κυριακού, τη Μουρτιά, την παραλία Τσόπελα με την εκπληκτικής ομορφιάς
χωμάτινη διαδρομή, τις εξωτικές αμμουδιές Μικρό και Μεγάλο Σεϊτάνι,
τους αμέτρητους ορμίσκους κάτω από τους Σπαθαραίους και τα Κουμέικα,
τον Καλογερά και την αμμουδιά του Πέρη και στο δυτικό κομμάτι
της Σάμου, κάτω από τους αγριωπούς γρανίτες του Κερκέτα, θα ψάξουν
την Πλάκα, το Κατσούνι, τον Άγιο Ισίδωρο και τις δύο εκπληκτικές
αμμουδιές που κρύβονται κάτω από την ιερή ερημιά της Μονής Αγίου
Ιωάννου του Ελεήμονος.
Η αρχαία Σάμος ήταν
χτισμένη στη θέση που σήμερα βρίσκεται η όμορφη κωμόπολη Πυθαγόρειο
(το οποίο παλιότερα λεγόταν Τηγάνι). Το λιμάνι του Πυθαγόρειου
βρίσκεται ακριβώς στην ίδια θέση που βρισκόταν το αρχαίο λιμάνι
της Σάμου και οι μόλοι που σήμερα βλέπετε κατασκευάστηκαν την
περίοδο 1842-1862 από τον Γερμανό μηχανικό Καρλ Χούμαν, ακριβώς
πάνω στα ίχνη των αρχαίων μόλων. Το πιο εντυπωσιακό τμήμα του
αρχαίου λιμανιού, το οποίο ο Ηρόδοτος ονόμαζε «χώμα εν θαλάσσει»,
ήταν ένας μόλος μήκους 360 μέτρων ο οποίος είχε 60 οργιές θεμέλια.
Γύρω από την αρχαία πόλη υπήρχαν ισχυρότατα τείχη τα οποία κατέβαιναν
ως την προκυμαία. Πολύ κοντά στην αρχαία Σάμο βρισκόταν ένα μνημειακό
συγκρότημα, οι Θέρμες και το τεράστιο Γυμνάσιο της πόλης, το μεγαλύτερο
τέτοιο κτίσμα της αρχαιότητας, το οποίο απλωνόταν σε 35.000 τετραγωνικά
μέτρα στα νοτιοδυτικά της πόλης. Στο λιμάνι της Σάμου βρισκόταν
και τα κτίρια της Λαύρας, όπου ο Πολυκράτης - λάτρης του ωραίου
φύλου - είχε συγκεντρώσει τις ομορφότερες Σαμιώτισσες, τις οποίες
οι αρχαίοι συγγραφείς τρυφερά ανέφεραν ως «τα Σαμίων άνθη».
Το όνομα Σάμος είναι προελληνικό και σημαίνει «υψηλή» και, όπως
θα δείτε, το γεωφυσικό ανάγλυφο του νησιού δικαιώνει απόλυτα το
όνομά του. Στο δυτικό μέρος της Σάμου δεσπόζουν οι άγριες ορθοπλαγιές
του βουνού Κερκετέας (Κερκετεύς στην αρχαιότητα) με υψηλότερη
κορυφή του τη Βίγλα (1.434μ) και στο κέντρο σχεδόν του νησιού
απλώνεται το όρος Άμπελος, με πυκνά πευκοδάση και αμπελώνες και
ψηλότερες κορυφές τον Καρβούνη (1.153μ) και τον Αη Λιά (1.127μ).
Τα βουνά και οι λόφοι του νησιού είναι σκεπασμένα με ωραία δάση
από πεύκα, καστανιές, βελανιδιές και κυπαρίσσια και ανάμεσά τους
κυλάνε αναρίθμητα ρυάκια και μικροί χείμαρροι με δροσερά νερά.
Έτσι είναι δικαιολογημένα τα πολλά επίθετα που έδιναν οι αρχαίοι
συγγραφείς στη Σάμο για την παραδεισένια φύση της, ονομάζοντας
το ωραίο νησί Ανθεμούς, Δόρυσα, Κυπαρισσαία, Μελάνθεμος, Δρύουσα,
Μελάμφυλλος, Φυλλίς και Υδρηλή. Και ανάμεσα στην απολαυστική αυτή
φύση υπάρχουν τα εύφορα εδάφη του νησιού με τους πυκνότατους ελαιώνες,
τις πλούσιες κοιλάδες με εσπεριδοειδή και τα καλοφυτεμένα αμπέλια
της βόρειας πλευράς με τα μοσχάτα σταφύλια, τα οποία από την αρχαιότητα
μέχρι σήμερα δίνουν το περίφημο γλυκό χρυσοκίτρινο Σαμιώτικο κρασί.
Έτσι δεν είναι τυχαίο που για τα ευλογημένα χώματα της Σάμου οι
αρχαίοι συνήθιζαν να λένε ότι «και ορνίθων γάλα φέρει η νήσος...».
Χάρτες, φωτογραφικό υλικό και τα κείμενα
είναι ιδιοκτησία της
Road Publications
