Το πιο ξεχωριστό και συναρπαστικό κυκλαδονήσι
είναι γεννημένο μέσα από τις στάχτες και τις φλόγες ενός
ηφαιστείου, το οποίο δημιουργήθηκε στο τέλος του Πλειόκαινου
(περίπου πριν 5 εκατομμύρια χρόνια) στο προηφαιστειακό
νησί (το οποίο ήταν όλο κι όλο ο σημερινός λόφος του Προφήτη
Ηλία), και μετά από κάμποσες χιλιάδες ταραγμένα από εκρήξεις
χρόνια, δημιουργήθηκε το νησί Στρογγυλή, φτιαγμένο εξ'
ολοκλήρου από τη συσσωρευμένη ηφαιστειακή λάβα. Στο νησί
αυτό εγκαταστάθηκαν άνθρωποι από την αρχή της εποχής του
Χαλκού (γύρω στα 2.800-2.500 π.χ.) και με τα χρόνια έχτισαν
ωραία σπίτια και πρόκοψαν κάνοντας εμπόριο με τους γείτονές
τους από τη Μινωική Κρήτη αλλά και την ηπειρωτκή Ελλάδα.
Το καλύτερο δείγμα από τον λαμπρό πολιτισμό της χαλκοκρατίας
στη Σαντορίνη είναι η προϊστορική πόλη στο Ακρωτήρι, την
οποία ανακάλυψε ο σπουδαίος αρχαιολόγος Σπ. Μαρινάτος
το 1967. Τα σπίτια της πόλης ήταν στολισμένα με θαυμάσια
ψηφιδωτά (παρόμοια με αυτά των μινωικών ανακτόρων της
Κρήτης), είχαν πολλές ανέσεις και τα εντυπωσιακά ευρήματα
δείχνουν ότι οι προϊστορικοί Σαντορινιοί ήταν καλοζωϊσμένοι
και εύποροι άνθρωποι. Και όπως αποδείχθηκε μυρίζονταν
ταχύτατα τον κίνδυνο, γι' αυτό γύρω στο 1.500 π.χ., όταν
η γη άρχισε να τρέμει μάζεψαν γρήγορα γρήγορα ότι μπόρεσαν
και άδειασαν το νησί τους το οποίο όδευε προς την καταστροφή.
Η έκρηξη του ηφαιστείου
ήταν από τις μεγαλύτερες φυσικές καταστροφές της προϊστορικής
Μεσογείου και το μισό νησί βυθίστηκε στη θάλασσα, σχηματίζοντας
τη μεγαλύτερη καλντέρα στον κόσμο (καλντέρα στα ισπανικά σημαίνει
καζάνι). Πάνω από τη βαθιά μπλε άβυσσο της θάλασσας (αρχικά με
βάθος 800 μ. αλλά σήμερα μόλις το μισό) παρέμειναν η μισή Σαντορίνη,
η Θηρασία και το Ασπρονήσι. Με τα χρόνια οι εκρήξεις συνεχίστηκαν
(με σαφώς μοκρότερη ένταση όμως) οπότε σχηματίστηκαν η Παλιά και
η Νέα Καμένη (όπου βρίσκονται σήμερα οι κρατήρες του θρυλικού
ηφαιστείου). Χρόνια μετά την καταστροφή εγκαταστάθηκαν στο κομματιασμένο
νησί Φοίνικες άποικοι και γύρω στα τέλη του 12ου π.χ. αιώνα εγκαταστάθηκαν
Λακεδαιμόνιοι με αρχηγό το Θήρα, ο οποίος χάρισε και το όνομά
του στο νησί. Οι Λακεδαιμόνιοι όντες μεγάλοι πολεμιστές, διάλεξαν
να χτίσουν την αποικία τους στον εξαιρετικά οχυρό λόφο του Προφήτη
Ηλία, στη θέση Μέσα Βουνό. Οι ανασκαφές που πραγματοποίησε εκεί
το 1895 ο γερμανός αρχαιολόγος H.V Gaertringen έφεραν στο φως
την αγορά της πόλης, δημόσια κτίρια, ιερό του Καρνείου Απόλλωνα,
θέατρο, νεκροταφεία, ιερά αιγυπτίων θεοτήτων, ανάγλυφα σε βράχους
και πάμπολλα αρχαία ευρήματα. Από το 10ο μ.χ. αιώνα η Θήρα άκμασε
πολύ και προκάλεσε το ενδιαφέρον ξένων επενδυτών, οι οποίοι την
κατέλαβαν ιπποτικότατα - διότι ήταν Φράγκοι ιππότες, με επικεφαλής
τους τον δούκα του Αιγαίου Μάρκο Σανούδο - το 1207. Οι Φράγκοι
κτήτορες του νησιού μόλις πρωτόφτασαν και είδαν το πολύ γραφικό
ξωκλήσι της Αγίας Ειρήνης (μάλλος στη Θηρασία ή στην Περίσσα)
ονόμασαν το νησί Santa Erini, και ούτω πως προέκυψε το διάσημο
πλέον όνομα του νησιού Σαντορίνη. Για μερικά χρόνια η Σαντορίνη
άλλαζε χέρια ανάμεσα στις φράγκικες οικογένειες Σανούδου, Μπαρότσι,
Κρίσπι και Πιζάνι, μέχρι το 1566 που πέρασε οριστικά στους Τούρκους,
αφού προηγουμένως είχε ισοπεδωθεί από τις φοβερές επισκέψεις του
θρυλικού πειρατή Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσα. Οι Τούρκοι παραχώρησαν
αρκετά προνόμια στους Σαντορινιούς, οι οποίοι κατάφεραν να κάνουν
αρκετά πλούσιο το νησί τους και να σχηματίσουν έναν από τους ισχυρότερους
στόλους στο Αιγαίο. Η Σαντορίνη συνέχισε να ακμάζει και μετά την
αποχώρηση των Τούρκων το 1830. Το 1956 το ηφαίστειο ξαναξύπνησε
και ένας καταστροφικός σεισμός ισοπέδωσε σχεδόν όλο το νησί και
έδιωξε σχεδόν τους μισούς του κατοίκους.
Map of Cyclades Islands
Map of Santorini
Αν και οι οικισμοί που
είναι χτισμένοι στο φρύδι της καλντέρας μονοπωλούν το ενδιαφέρον
των επισκεπτών, εντούτοις η Σαντορίνη έχει πολύ όμορφα και ενδιαφέροντα
χωριά σκορπισμένα στις σαώς ομαλότερες από την καλντέρα περιοχές,
ανάμεσα σε εκτεταμένους αμπελώνες, ντοματοχώραφα και μπαξέδες.
Αξίζει οπωσδήποτε να κάνετε μια βόλτα στον Εμπορειό με τον ωραίο
μεσαιωνικό του πύργο και την εκκλησία Παλιά Παναγιά του 16ου αιώνα,
στο Βόθωνα με τα πολλά υπόσκαφα σπίτια (υπόσκαφα λέγονται τα σαντορινιά
χωριάτικα σπίτια που είναι λαξευμένα μέσα στο μαλακό ηφαιστειογενές
πέτρωμα), στην Έξω Γωνιά με τη σημαντική βυζαντινή εκκλησία της
Επισκοπής Γωνιάς, την οποία έχτισε ο αυτοκράτορας Αλέξιος Α’ Κομνηνός
τον 11ο αιώνα, στη Μεσαριά με τα ωραία παλιά αρχοντικάσπίτια στην
καρδιά του περίφημου σαντορινιού αμπελώνα και στον γραφικό Πύργο
με τα στενά δρομάκια και τις παλιές εκκλησίες.
Η ηφαιστειακή καταγωγή της Σαντορίνης φαίνεται πεντακάθαρα και
στις παραλίες της. Οι ασπροκίτρινες αμμουδιές των Κυκλάδων εδώ
λείπουν εντελώς και έχουν δώσει τη θέση τους σε ψιλό βότσαλο και
σε πιο εξωτικά χρώματα όπως το κόκκινο και το μαύρο (και σπανιότερα
στο λευκό). Διάσημη όσο και η καλνέρα είναι η μαύρη παραλία της
Πέρισσας. Πολύ γνωστές και ωραίες μαύρες παραλίες είναι ο Περίβολος
(η συνέχεια της Πέρισσας), ο Μονόλιθος με ρηχά νερά και το κοσμικό
Καμάρι. Η μαύρη παραλία της Βλυχάδας είναι τριγυρισμένη από εντυπωσιακά
ανάγλυφα βράχια, ενώ αν δεν σας πτοούν οι χωματόδρομοι και η σκόνη
τους θα απολαύσετε τις βοτσαλωτές παραλίες στα Μέσα Πηγάδια, στα
Καμπιά και στην ήσυχη Αλμύρα. Αν πάτε στην αρχαία πόλη στο Ακρωτήρι
τότε επιβάλλεται να ρίξετε μια βουτιά στα γαλανά νερά της Κόκκινης
Παραλίας (όπου θα πάτε με τα πόδια) ή στην απόμακρη ¶σπρη Παραλία
με τα χοντρά βότσαλα (όπου θα φτάσετε με βαρκάκι). Κάτω από την
Οία υπάρχει το Αμμούδι (χωρίς άμμο όμως, όπου θα βουτήξετε από
τα βράχια) και η βοτσαλωτή παραλία στον Κάθαρο.
Ένα από τα πιο συναρπαστικά
ταξίδια που μπορεί να κάνει ο επισκέπτης της Σαντορίνης είναι
στην πραγματικά μοναδική γαστρνομική κληρονομιά του νησιού, η
οποία οφείλει τη μοναδικότητά της - που αλλού - στο ηφαίστειο.
Το ασπρόγκριζο ηφαιστειακό έδαφος του νησιού, γεμάτο στάχτες και
τριμμένη ελαφρόπερα, έχει ελάχιστο νερό, οπότε ότι καρπίζει σ'
αυτό είναι μικρό αλλά με συμπυκνωμένη υπέροχη γεύση. Τέτοιοι λιλιπούτειοι
γευστικοί θησαυροί του νησιού είναι τα περίφημα ντοματάκια (και
ο εξ αυτών παραγόμενος πελτές), οι άσπρες μελιτζάνες, τα μικρά
ριγέ αγγουράκια, τα κατσούνια, τα λευκόσαρκα καρπούζια και όλα
εν γένει τα καλοκαιρινά λαχανικά. Προσθέστε σ' αυτά ένα εξαιρετικό
άσπρο τυρί, το χλωρό, τα νοστιμότατα ντόπια κατσικάκια, την άγρια
μυρωδάτη κάππαρη, την σπάνιας γεύσης σαντορινιά φάβα, τα άφθονα
ψάρια πό τους πλούσιους βυθούς της καλντέρας και θα έχετε μια
πολύ ξεχωριστή κουζίνα με πραγματικά εμβληματικά πιάτα όπως οι
πασίγνωστοι ντοματοκεφτέδες, η παντρεμένη με κρεμμύδι και κάππαρη
φάβα και ακόμη η αθερινόπιτα με ντομάτα και κρεμμύδι στο τηγάνι
και το λιγότερο γνωστό κουνέλι τυράβγουλο και ένα σωρό άλλα που
θα δοκιμάσετε σε κάποιες '‘ψαγμένες' ταβέρνες στο νησί. Το γνωστικό
σας ταξίδι όμως θα είναι μισό αν δεν το συμπληρώσετε με ένα από
τα διασημότερα και καλύτερα λευκά κρασιά της Ελλάδας. Το - ΟΠΑΠ
φυσικά - κρασί της Σαντορίνης φτιαγμένο κυρίως από Ασύρτικο σταφύλι
(αλλά και από Αθήρι, Αηδάνι και Μαντηλαριά) είναι ένα δροσερό
δυνατό κρασί, το οποίο κλείνει μέσα του όλους τους χυμούς των
ελάχιστα ποτισμένων σταφυλιών, τα οποία για να γλιτώσουν από τους
δυνατούς βοριάδες του Αιγαίου, μεγαλώνουν μέσα σε ειδικά διαμορφωμένα
κλήματα, τις αμπελιές, οι οποίες μοιάζουν με μικρά φυσικά καλαθάκια.
Οι σαντορινιοί οινοποιοί έφτιαχναν από παλιά ένα πολύ δυνατό λιαστό
κρασί, το βισάντο, το οποίο πίνεται περισσότερο σαν απεριτίφπα΄ρά
σαν φυσιολογικό κρασί (πίνεται κι σαν μετάληψη, αφού σημαίνει
vito santo, δηλαδή άγιο κρασί). Ξεχωριστή - γευστική και ταξιδιωτική
- εμπειρία είναι η επίσκεψη σε κάποιο από τα πολλά εξαιρετικά
διαμορφωμένα σήμερα, παλιά οινοποιεία της Σαντορίνης, όπου μεταξύ
άλλων θα δείτε και τις περίφημες κάναβες, δηλαδή τις υπόσκαφες
παλιές κάβες όπου έφτιαχναν από παλιά οι σαντορινιοί τα καταπληκτικά
τους κρασιά.
Χάρτες,
φωτογραφικό υλικό και τα κείμενα είναι ιδιοκτησία της
Road Publications
...
