Μπορεί να σας κουράσει λίγο η ανάβαση
μέσα από τα δαιδαλώδη σοκάκια της Χώρας , αξίζει όμως
τον κόπο. Η Χώρα της Σκοπέλου έχει διατηρήσει το ιδιαίτερο
νησιώτικο χρώμα της, τα ασβεστωμένα σπίτια με τις ζωηρόχρωμα
βαμμένες πόρτες και παραθυρόφυλλαείναι μια εικόνα που
δεν θα θέλατε να χάσετε και σας πείθει να συνεχίσετε τη
βόλτα σας. Ακόμα και μες την άπνοια της καλοκαιρινής ζέστης,
πνέει μια «αύρα ιστορίας» στους μικρούς δρομάκους και
τα στενοσόκακα που οδηγούν στη συνοικία του Κάστρου. Εδώ
σώζονται τα ερείπια ενός βενετσιάνικου φρουρίου του 13ου
αιώνα. Κάντε μια στάση για ξεκούραση, κλείστε τα μάτια
και αφήστε τα φαντάσματα της ιστορίας να εμφανιστούν μπροστά
σας. Πώς να έμοιαζαν άραγε οι Βενετοί άρχοντες που έρχονταν
εδώ καβάλα στα άλογα και τα μουλάρια τους; Φορτωμένοι
με τρόφιμα και κάθε λογής αγαθά, σκεύη και αντικείμενα
που τους ήταν απαραίτητα στην καθημερινή τους ζωή και
ότι άλλο εξασφάλιζε την επιβίωσή τους εκείνη την εποχή.
Μπορεί ακόμα και πειρατές να αποσύρονταν εδώ πότε πότε.
Και αν πάτε ακόμα πιο πίσω στο χρόνο θα ανακαλύψετε τα
ερείπια μιας παλιάς ακρόπολης πάνω στα οποία χτίστηκε
το φρούριο. Ποιος ξέρει τι έχει συμβεί εδώ στο ρου της
ιστορίας. Ιστορίες που μόνο οι αρχαίες πέτρες γνωρίζουν,
οι μόνες που έχουν μείνει αναλλοίωτες στο χρόνο.
Με λίγη φαντασία, και αμ βέβαια διαθέτετε τον απαιτούμενο
χρόνο και ηρεμία μπορείτε να «εισπνεύσετε» στη Σκόπελο
ένα μικρό κομμάτι της ιστορίας. Δεν εννοούμε τη μεγάλη,
την παγκόσμια ιστορία, αλλά αυτή που ζει ακόμα σήμερα
στα εκατοντάδες σοκάκια του χωριού και ακόμη περισσότερο
μες στα δάση, τους ελαιώνες και τους αγρούς με τις περίτεχνες
ξερολιθιές. Δε θα τη συναντήσετε φυσικά στα θορυβώδη λιμάνια
με τους τουρίστες να καταφθάνουν σε ορδές. Για να δείτε,
να αισθανθείτε, να βιώσετε αληθινά τον τόπο, πρέπει να
έχετε χρόνο στη διάθεσή σας, και μια ικανότητα να «βυθίζεστε»
στον τόπο που επισκέπτεστε και όχι να τον αγγίζετε επιδερμικά.
Αλλιώς, θα περάσετε από το νησί χωρίς να σας έχει αγγίξει
η ιδιαίτερη γοητεία του.
Στενά σοκάκια και
επιβλητικά δάση
Η Σκόπελος είναι σχεδόν ολόκληρη ένα δάσος: το 80% του εδάφους
της καλύπτεται από πυκνά πευκοδάση. Με έκταση 96 τετραγωνικά χιλιόμετρα,
η Σκόπελος είναι το μεγαλύτερο νησί των Βορείων Σποράδων μετά
από τη Σκύρο. Στη βόρεια και ανατολική πλευρά του νησιού το τοπίο
είναι άγριο με βραχώδεις απότομες ακτές, σε αντίθεση με τα νότια
και δυτικά παράλια όπου οι πλαγιές σβήνουν ομαλά προς τη θάλασσα.
Εδώ στη νότια ακτή βρίσκονται συγκεντρωμένες οι πιο όμορφες παραλίες
του νησιού και οι μικρότεροι οικισμοί. Το όρος Δέλφι στα δυτικά
(662 μ.) και το όρος Παλούκι στα νότια (566 μ.) είναι τα ψηλότερα
σημεία του νησιού. Δυτικά από το Παλούκι απλώνεται η εύφορη κοιλάδα
του Στάφυλου, που φτάνει ως τη Χώρα της Σκοπέλου προς τα βόρεια.
Η εικόνα που θα αντικρίσετε καθ’ως το πλοίο μπαίνει στο λιμάνι
της Σκοπέλου σίγουρα θα σας κερδίσει. Απέναντί σας η Χώρα, αμφιθεατρικά
χτισμένη στην πλαγιά του λόφου, με τον όρμο του λιμανιού να απλώνεται
μπροστά της, εντυπωσιακό παρασκήνιο αυτού του «θεάτρου». Η παλιά
πόλη της Σκοπέλου έχει καταφέρει να διατηρήσει σε μεγάλο βαθμό
τον παραδοσιακό χαρακτήρα της. Στενά φιδωτά σοκάκια σχηματίζουν
ένα λαβύρινθο μέσα στην πόλη και ένα γραφικό σκηνικό είναι στημένο
σε κάθε γωνιά. Καμιά πόρτα ή παραθυρόφυλλο δεν μοιάζει με το διπλανό
του, κάθε νοικοκύρης τα βάφει ανάλογα με το γούστο του, ενώ δεκάδες
ανθισμένες γλάστρες στολίζουν τους τοίχους και τις εισόδους των
σπιτιών. Περισσότερες από 100 εκκλησίες, παρεκκλήσια και μοναστήρια
βρίσκονται διάσπαρτα μέσα στη Χώρα και οπωσδήποτε θα συναντήσετε
μερικές από αυτές ενώ θα τριγυρνάτε στα ατέλειωτα σοκάκια. Στο
νησί υπάρχουν συνολικά 360 εκκλησίες, ξωκκλήσια και μοναστήρια,
και αυτό σε έναν πληθυσμό μόνο 6.500 ανθρώπων. Εδώ και μερικά
χρόνια, η παλιά πόλη της Σκοπέλου έχει κηρυχθεί διατηρητέος παραδοσιακός
οικισμός και αποτελεί μέρος της εθνικής πολιτιστικής μας κληρονομιάς.
Έτσι, έχουν σταματήσει να ξεφυτρώνουν αυθαιρέτως καινούρια, «σύγχρονα»
κτίσματα χωρίς σεβασμό στην παραδοσιακή τοπική αρχιτεκτονική,
κοινό θέαμα σε πολλά μέρη της Ελλάδας, όπου η αδιάκοπη και άναρχη
δόμηση τείνει να εξαφανίσει τις ιδιαίτερες ομορφιές και τη πολιτιστική
ταυτότητα του κάθε τόπου.
Κάποια τέτοια άχαρα κτίσματα πρόλαβαν και ορθώθηκαν κατά το αμαρτωλό
παρελθόν στα περίχωρα της Χώρας. Ελπίζουμε όμως ότι μελλοντικά
θα εκλείψουν αυτές οι παραφωνίες και η Σκόπελος θα μπορέσει να
διαφυλάξει το ιδιαίτερο τοπικό της χρώμα. Όπως μας διηγείται ένας
ευαισθητοποιημένος Σκοπελίτης δεν ήταν εύκολο να πειστούν οι ντόπιοι
ότι αξίζει να θεωρηθεί διατηρητλεα η πόη τους. Μόνο αφού κατάλαβαν
από μόνοι τους ότι ο παραδοσιακός χαρακτήρας της πόλης τους αποτελεί
το πολυτιμότερο κεφάλαιό τους και λειτουργεί ως πόλος έλξης για
τους τουρίστες, έδωσαν το πράσινο φως. Ίσως τώρα είναι η κατάλληλη
στιγμή για να αναπτυχθεί και εδώ ο οικοτουρισμός που θα συνεισφέρει
σημαντικά στη διάσωση της πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς
του τόπυ.
Εσείς, ως επισκέπτες στο νησί, όποτε σας δίνεται η ευκαιρία, εξηγείστε
στους ντόπιους ότι αυτό ακριβώς που σας φέρνει εδώ είναι η αυθεντικότητα
του παλιού και η διαφυλαγμένη παράδοση. Γιατί τελικά, είτε μας
αρέσει είτε όχι, πολλές φορές δεν εκτιμούμε τους θησαυρούς που
έχουμε παρά μόνο όταν ενδιαφέρονται οι άλλοι για αυτούς.
Εκεί όπου παλιά άραζαν
οι πειρατές
Το λιμάνι της Σκοπέλου, λόγω του προσανατολισμού του, δεν προστατεύεται
από τους βορινούς ανέμους και τα μελτέμια του καλοκαιριού. Δεν
είναι λίγες οι φορές που λόγω της κακοκαιρίας, το καράβι δεν μπορεί
να πλησιάσει και αναγκάζεται να πιάσει στον όρμο του Αγνώντα,
στη νότια πλευρά του νησιού. Όμως, σε παλιότερες εποχές,, αυτή
ακριβώς η υποτιθέμενη κακή θέση του λιμανιού στη βορινή πλευρά
του νησιού, είχε επιλεχθεί σκόπιμα για να αποτρέπει τις συνεχείς
επιθέσεις των πειρατών. Για τον ίδιο λόγο χτίστηκε και το βενετσιάνικο
φρούριο, το λεγόμενο Κάστρο, που δεσπόζει στην κορυφή του λόφου
της Χώρας και κρατούσε τότε μακριά τους ανεπιθύμητους επισκέπτες.
Η Χώρα της Σκοπέλου κατοικείτο ήδη από την αρχαιότητα. Τότε λεγόταν
Πεπάρηθος όπως και ολόκληρο το νησί. Η πρωτεύοθσα όμως του νησιού
βρισκόταν τότε στον κλειστό και προστατευμλενο όρμο του Πανόρμου,
στα νοτιοδυτικά.
Εκτός από μερικά υπολείμματα τοίχων, τίποτα άλλο δεν έχει μείνει
που να θυμίζει την αρχαία πόλη. Αλλά και σε ολόκληρο το νησί,
η αρχαιολογική σκαπάνη ελάχιστα ευρήματα έχει φέρει στο φως. Ένα
από αυτά τα λίγα αρχαιολογικά ευρήματα είναι οι πέτρινοι ρωμαϊκοί
τάφοι, τα Σεντούκια, όπως τους αποκαλούν οι ντόπιοι. Για το περιεχόμενό
τους δεν γνωρίζουμε τίποτα, καθώς οι τάφοι είχαν συλληθεί ήδη
από τους ιστορικούς χρόνους. Τώρα έχουν γίνει πλέον ένα με το
ορεινό τοπίο που τους περιβάλλει. Η πιο γνωστή αρχαιολογική ανακάλυψη
στο νησί έγινε το 1936, με την ανασκαφή του τάφου του βασιλιά
Στάφυλου στον ομώνυμο όρμο. Πρόκειται για τάφο της μυκηναϊκής
εποχής και τα πλούσια κτερίσματα που βρέθηκαν σε αυτόν, μεταξύ
των οποίων όπλα και κοσμήματα, ισχυροποιούν την υπόθεση ότι ανήκε
στο νεκρό βασιλιά Στάφυλο.
Ο όρμος του Στάφυλου είναι ο πρώτος που συναντάμε φεύγοντας από
τη Χώρα και αφού διασχίσουμε την εύφορη κοιλάδα που φέρει το ίδιο
όνομα. Από δω, ο μοναδικός – ευτυχώς για τη φύση – ασφαλτόδρομος
του νησιού συνεχίζει παραλιακά κατά μήκος της νοτιοδυτικής ακτής
κα περνώντας μέσα από πυκνά πευκοδάση φτάνει στα χωριά Κλήμα και
Γλώσσα. Το παλιό χωριό Κλήμα καταστράφηκε σχεδόν ολοσχερώς από
ισχυρό σεισμό και σήμερα έχει εγκαταλειφθεί από τους κατοίκους
του. Λίγι λίγο όμως ξαναζωντανεύει με τους ξένους που έχουν αγοράσει
εδώ σπίτια με σκοπό να τα αναστηλώσουν. Το νέο Κλήμα που χτίστηκε
λίγο πιο κάτω από το παλιό, είναι αυτό που λέει το όνομά του.
Τα καινούρια σπίτια κατασκευάστηκαν γρήγορα με το γνωστό νεοελληνικό
αρχιτεκτονικό στυλ: πάνω σε ενισχυμένο αντισεισμικό σκελετό που
συνήθως επενδύεται γύρω γύρω με τούβλα.
Το νησί διαθέτει πανέμορφες παραλίες για μπάνιο που θα τις συναντήσετε
στον παραλιακό δρόμο από τη Χώρα προς τη Γλώσσα. Ή μπορείτε να
πάρετε έναν από τους δασικούς δρόμους που ξεκινούν σε πολλά σημεία
του ασφαλτόδρομου και να ευχαριστηθείτε έναν υπέροχο περίπατο
μέσα στο σκιερό πευκοδάσος. Μπορείτε ακόμα, αν το τραβάει η όρεξή
σας, να κάνετε μια πορεία στο όρος Δελφί.
Ο παραλιακός δρόμος αφού περάσει από τη Γλώσσα, καταλήγει στο
επίνειο της Γλώσσας, το Λουτράκι, που είναι το δεύτερο λιμάνι
του νησιού και εξυπηρετείται τακτικά από πλοία και ιπτάμενα δελφίνια.
Το Λουτράκι παλιά ήταν ένα λιμάνι με μερικά μόνο σπίτια και εξελίχθηκε
σε χωριό αργότερα, όταν ένας καταστρεπτικός σεισμός ισοπέδωσε
το παλιό ορεινό χωριό ανατολικά της Γλώσσας. Από τη Γλώσσα μπορείτε
να απολαύσετε μια καταπληκτική θέα απέναντι στη Σκιάθο και στη
χερσόνησο του Πηλίου. Το ηλιοβασίλεμα από δω θα σας μείνει αξέχαστο.
Η Γλώσσα προσφέρεται ως αφετηρία για εξορμήσεις στην άγρια βραχώδη
βορειοανατολική ακτή και το μοναστήρι του Αη-Γιάννη. Η θέα από
εδώ φτάνει ως την Αλόννησο. Μπορείτε να πάτε και στο μοναστήρι
του Ταξιάρχη, χωμένο μες στο δάσος, με το βυζαντινό του εκκλησάκι.
Από τη Χώρα της Σκοπέλου μπορείτε να κάνετε κοντινές ή και πιο
μακρινές εκδρομές στα μοναστήρια που βρίσκονται διάσπαρτα στο
χωριό Παλούκι. Επισκεφθείτε το μοναστήρι-φρούριο της Αγίας Βαρβάρας
που αγναντεύει το Αιγαίο από ψηλά ή το μοναστήρι του Ευαγγελισμού
για να απολαύσετε μια εικόνα της Χώρας και του λιμανιού που μοιάζει
με πίνακα. Αυτό βρίσκεται σε απόσταση 4 χιλιομέτρων βορειοανατολικά
από τη Χώρα και η ιστορία του φτάνει ως τις αρχές του 18ου αιώνα.
Η Σκόπελος είναι ένα νησί εύφορο και καταπράσινο, με πολλά νερά.
Εκεί που σταματάει το πευκοδάσος αρχίζουν πυκνοί θαμνότοποι ή
καλλιεργήσιμες εκτάσεις. Καλλιεργούνται κυρίως ελιές αλλά και
δαμασκηνιές, καστανιές, συκιές, αχλαδιές, κερασιές, λεμονιές,
πορτοκαλιές, αμυγδαλιές καθώς και αμπέλια, καλλιέργειες που ακόμα
παίζουν ένα σημαντικό ρόλο στην οικονομία του νησιού. Ωστόσο,
όπως και στα άλλα νησιά, έτσι και εδώ ο τουρισμός αποτελεί την
πιο προσοδοφόρα απασχόληση των κατοίκων του νησιού.
Ευτυχώς μέχρι σήμερα δεν έχει συμβεί στη Σκόπελο αυτό που έγινε
στη Σκιάθο, όπου ο τουρισμός έχει κυριαρχήσει στο νησί. Παρά την
επέλαση των τουριστών και εκδρομέων, φύση και άνθρωπος εξακολουθούν
να συνυπάρχουν αρμονικά στη Σκόπελο. Ας ελπίσουμε ότι ούτε στο
μέλλον θα γίνουν έργα τουριστικής υποδομής τέτοια που να αλλοιώνουν
το χαρακτήρα του νησιού.
Αυτό που πρέπει να γίνει όμως στη Σκόπελο και σε όλα τα νησιά
των Βορείων Σποράδων, και μάλιστα επειγόντως, είναι να αντιμετωπιστεί
συστηματικά το πρόβλημα καθαριότητας της πόλης. Να σταματήσει
το φαινόμενο της συσσώρευσης απορριμάτων, να υιοθετηθούν τρόποι
απομάκρυνσής οτους χωρίς να επιβαρύνεται το περιβάλλον και να
εγκατασταθεί ένα αποτελεσματικό σύστημα καθαρισμού των αστικών
λυμάτων. Μέχρι πρόσφατα οι αποχετευτικοί αγωγοί κατέληγαν στο
λιμάνι της Χώρας, με αποτέλεσμα να πλανάται μια βαριά ενοχλητική
μυρωδιά που γινόταν χειρότερη με την καλοκαιρινή ζέστη και άπνοια.
Η κατάσταση ήταν ανυπόφορη, ιδιαίτερα για τους τουρίστες ππου
έκαναν την βόλτα τους στο λιμάνι, και η λύση που βρήκαν οι ντόπιοι
ήταν να τοποθετήσουν έναν μακρύτερο αγωγό για να χύνονται τα λύματα
στην ανοικτή θάλασσα. Φυσικά αυτό δεν είναι λύση γιατί το μόνο
που κάνει είναι να μεταφέρει τη ρύπανση έξω από το λιμάνι. Είναι
ανάγκη να ευαισθητοποιηθούν οι ντόπιοι απέναντι σε τέτοια περιβαλλοντικά
ζητήματα. Και εσείς, ως επισκέπτες στο νησί, κάντε τους κάποιες
διακριτικές υποδείξεις που πιθανόν να βοηθήσουν σ’ αυτό. Σε αυτή
την περίπτωση, για παράδειγμα, είναι απολύτως απαραίτητο ένα σύστημα
βιολογικού καθαρισμού των αστικών λυμάτων.
Χάρτες,
φωτογραφικό υλικό και τα κείμενα είναι ιδιοκτησία της
Road Publications
